آیا این صفحه به نظر شما مفید است؟
پس به آن مثبت بدهید!
بسته بندي مواد غذايي
رشد روزافزون جمعيت ، توجه ويژه دولت ها در تامين و توليد
بيشتر مواد غذايي مورد نياز که امروزه تحت عنوان « امنيت غذايي
» مطرح مي شود را طلب مي نمايد. درامنيت غذايي نيز توجه به
بهداشت و پيشگيري از آلودگي مواد غذايي موضوعي است که بايستي
توجه ويژه اي به آن صورت گيرد.
عوارض ناشي از آلودگي مواد غذايي
تعريف سازمان بهداشت جهاني از بيماري ناشي از غذا
بيماري هايي که ماهيت عفوني يا سمي دارند و عامل آن از راه
غذاي مصرفي وارد بدن مي شود. هر فردي در معرض ابتلا به چنين
بيماري هايي قرار دارد.
غذا به عنوان منبع توليد انرژي در بدن، اگر دچار آلودگي باشد،
مي تواند منشاء بيماري هاي مختلف و در رأس آنها بيماري هاي
گوارشي و مسموميت هاي غذايي در انسان باشد.
عوارض ناشي از غذا، يکي از شايعترين و شديد ترين مشکلات
بهداشت عمومي در جهان امروز هستند، که بر زندگي انسانها، بار
سنگيني تحميل کردهاند.اين آلودگي ها معمولاً به دليل تهيه ،
نگهداري و حمل و نقل نامناسب ماده غذايي بروز مي کند.
مسموميت غذايي
عوارض ناشي از مصرف مواد غذايي آلوده را اصطلاحا مسموميت غذايي
مي نامند.
عوارض ناشي از آلودگي مواد غذايي بر اساس مكانيسم عمل به چهار
گروه تقسيم ميشود:
الف ـ عفونتهاي غذايي
ب ـ مسموميتهاي غذايي
ج ـ عوارض حاصله از انگلها
د ـعوارض حاصله از مواد افزودني
عفونت هاي غذايي
عفونت هاي غذايي شامل بيماري هاي عفوني مي شود که در اثر مصرف
غذاي آلوده به انسان انتقال مي يابد و با عوارض گوارشي از قبيل
استفراغ ، اسهال ، دردهاي عضلات شکم و تشنجات عصبي همراه است.
سالمونلا، کمپيلوباکتريوز، ويبريوز، کليباسيلوز، به طور کلي در
بين مواد غذايي گوشت، فرآورده هاي گوشتي و تخم مرغ هميشه درصد
آلودگي شان بيشتر از ديگر مواد غذايي است.
گوشت چرخ کرده بيشترين خطر انتقال عفونت غذايي را دارد.
مسموميت هاي غذايي
به دوشکل مسموميت هاي غذايي ميکروبي و مسموميت هاي قارچي ديده
مي شوند که در اثر سموم مترشحه از:
1- باکتري ها مانند کلستريديوم بوتولينوم ، اشريشياکلي ،
شيگلا، باسيليوس سرئوس و استافيلوکوک پاتوژن
2- در اثر سموم مترشحه از قارچها (کپک و مخمر) مانند
آفلاتوکسين به وجود مي آيند.
عوارض حاصله از انگلها
عبارتند از بيماريهايي كه توسط انگلهايي كه در غذاهاي مختلف
وجود دارند، و از طريق لوله گوارش به انسان منتقل ميگردند
مانند توكسوپلاسموز، ژيارديوز، تريشينوز تنيازيس و ...
عوارض حاصله از مواد افزودني
عوارضي كه در اثر مواد افزودني غيرمجاز و يا استفاده بيش از حد
استاندارد مواد مجاز و يا در اثر باقيماندههاي داروئي و سموم
در برخي از مواد غذايي و يا در اثر آلودگي محيط زيست و اثرات
آنها روي فرآوردههاي دامي و كشاورزي به وجود ميآيند.
بيماريهاي ناشي از غذا، در سطح اجتماع، خانوادهها، سيستم
مراقبت بهداشتي و اجتماعي و موسسات تجاري، علاوه بر ايجاد
بيماري و حتي مرگ، هزينه بالايي نيز به کشورها تحميل مي
نمايند.
در کشورهاي صنعتي بيش از 90% غذاي مردم از طريق صنايع مربو طه
در اختيار شا ن قرار مي گيرد . که آلودگي آنها فاجعه آفرين است
. 50-20 درصد از جهانگردان طي سفرهاي خود دچار عوارض غذايي مي
شوند .
گزارشات بيان مي دارند كه در سال 2005 حدود 1.8 ميليون نفر بر
اثر بيماريهاي اسهالي جان خود را از دست داده اند که بخش اعظمي
از اين مرگ و ميرها به آلودگي غذا و آب آشاميدني مربوط بوده
است. لذا توجه به بهداشت مواد غذايي امري ضروري است.
بهداشت مواد غذايي
بهداشت مواد غذايي عبارت است از کليه موازيني که رعايت آنها در
کليه مراحل توليد، نگهداري و عرضه مواد غذايي ضروري است تا
ماده غذايي سالم و با کيفيت بالاي بهداشتي به دست مصرف کننده
برسد.
حفاظت از مواد غذايي از زمان توليد تا هنگام مصرف امر بسيار
مهمي است. عوامل بسياري باعث از بين رفتن ارزش مواد غذايي مي
شوند که از مهمترين آنها مي توان به فساد ميکروبي، از دست دادن
برخي خواص مهم مانند ويتامين و ... اشاره کرد.
عواملي که باعث رشد ميکروارگانيسمها در يک محصول بعد از توليد
مي شوند :
1- سطح پايين بهداشت در فرآيند توليد
2- تاخير بين توليد و بسته بندي
3- دماي نامناسب نگهداري (انبارش)
4- نوع ماده بسته بندي
5- حجم گاز آزاد شده درون بسته بندي
6- نوع و ترکيبات گازهاي درون بسته بندي
7- درصد اکسيژن
ساده ترين روش براي محافظت از مواد غذايي بسته بندي آن است.
معمولاً بسته بندي از مواد غذايي در مقابل نفوذ عوامل خارجي و
همچنين حفظ خواص داخلي آن محافظت مي نمايد.
از سويي مواد غذايي داراي دو ويژگي اساسي مي باشند:
الف ) فصلي بودن توليد
ب ) فساد پذير بودن
اين درحالي است که انسان ها به منظور رفع نياز تغذيه اي و
تداوم حيات خود ، احتياج به مصرف مواد غذايي در طول سال دارند
بدين لحاظ بسته بندي مواد غذايي از اهميت خاصي برخوردار است.
امروزه روشهاي مختلف بسته بندي به همراه روشهاي نوين نگهداري
موادغذايي نقش موثروکارآمدي درصنايع غذايي ايفامي کنند .
به نحوي که بسته بندي موادغذايي بصورت علمي وباتکنيکهاي خاص
خود انجام مي گيرد وجزء صنايع پيشرفته محسوب شده که مي توان به
بسته بندي گروههاي: نان وشيريني ،فراوردههاي لبني ،فراورده هاي
گوشتي،موادغذايي منجمد،موادغذايي خشک،ميوه ،غلات،شکلات،قهوه
و.... اشاره نمود .
هدف از بسته بندي مواد غذايي
درابتدا هدف بسته بندي نگهداري محصولات غذايي فصلي بوده اما با
رشد جوامع اين ضرورت احساس گرديد تا محصولاتي که در يک منطقه
خاصي توليد مي شود جهت استفاده به منطقه ديگري انتقال يابد. و
اين هنر بسته بندي بود که امکان حفاظت و نگهداري محصول را در
اين پروسه انتقال از محلي به محل ديگر فراهم آورد.
اهداف اصلي از بسته بندي مواد غذايي
- مهم ترين هدفي كه در بسته بندي محصولات غذايي مدنظر است
افزايش طول عمر نگهداري محصول مي باشد.
- محافظت ماده غذايي ازعوامل فساد دروني و بيروني و اکسيده شدن
- حمل و نقل بهتر و آسانتر مواد غذائي
- بازاريابي بهتر
اهميت بسته بندي مواد غذايي و نقش آن دربهداشت ، کاهش ضايعات ،
جلب مشتري
تکنولوژي بسته بندي نه تنها توانست طول عمر ماده غذايي را
افزايش دهد بلکه اين امکان را به وجود آورد که در کشوري نظير
آمريکا 4% مردم آن بتوانند با فعاليت خود نه تنها غذاي همه
مردم اين کشور را تامين کنند بلکه مقادير مشابهي از محصولات
رابه خارج صادر نمايند.
بسته بندي و بهداشت
يکي از راه هاي حفظ بهداشت مواد غذايي ، بسته بندي آنهاست ،
زيرا بسته بندي علاوه بر جلوگيري از نفوذ ميکروارگانيسم در
مواد غذايي ، از ارتباط بي دليل و دست کاري خريدار با مواد
غذايي نيز جلوگيري مي کند . لذا مناسب است به منظور جلوگيري از
انتقال آلودگي از فرد به مواد غذايي ، از دست زدن فرد آلوده به
ماده غذايي جلوگيري شود .
در برخي از فروشگاه ها ، همزمان علاوه بر مواد غذايي نظير
سبزيجات ( که برگ هاي آن مي تواند به شدت آلوده باشد ) ، ساير
مواد غذايي مانند گوشت ، مرغ و ماهي( که به شدت فسادپذير هستند
) نيز به فروش مي رسد ، لذا در چنين فروشگاه هايي بسته بندي
مواد غذايي سريع فاسد شدني ( نظير گوشت ، مرغ و ماهي ) از
آلودگي اين مواد جلوگيري مي نمايد.
بسته بندي و ضايعات
محصولات كشاورزي و دامپروري كه خسارت ديده، فاسد شده و يا
كيفيت غير قابل قبولي از نظر هر يك از خصوصيات حسي داشته باشند
مورد پذيرش مصرف كنندگان قرار نمي گيرند و ضايعات محسوب مي
شوند
دلايل اين گونه ضايعات را مي توان به عوامل زير نسبت داد:
1) آلودگي ميكربي و تجزيه مواد توسط آنها
2) فرآيندهاي متابوليكي
3) تنش هاي فيزيكي.
آلودگي ميكروبي
ميکروارگانيسم ها ، اصلي ترين عامل ضايعات مواد غذايي ، محسوب
مي شوند .منشاء اين آلودگي ها ممكن است از مزرعه و باغ باشد كه
محصول در حال رشد يا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علايم
قابل رويت فساد طي حمل و نقل ، انبار كردن و يا مصرف محصول به
چشم آيد.
ميکروارگانيسم به منظور حيات خود نياز به مصرف مواد غذايي
دارند ، لذا به عنوان رقيب انسان ها در دسترسي به مواد غذايي
عمل مي کنند . البته طي مصرف مواد غذايي توسط ميکروارگانيسم ها
، آن ماده غذايي از مصرف انساني خارج مي شود پس مواد غذايي
بايستي از دسترس ميکروارگانيسم خارج شوند .
ميکروارگانيسم ها در همه جا پراکنده مي باشند برخي از آنها
براي حيات نياز به اکسيژن دارند و برخي ديگر بدون نياز به
اکسيژن ، حيات خود را ادامه مي دهند . همچنين اين
ميکروارگانيسم در دماها و رطوبت هاي مختلف قادر به ادامه حيات
هستند لذا بسته بندي مواد غذايي بايد به گونه اي انجام شود که
حتي الامکان موارد فوق را مدنظر قرار دهد و به اين ترتيب تا حد
ممکن از ضايعات سريع مواد غذايي جلوگيري نمايد .
تغييرات متابوليکي
تغييرات متابوليكي غير معمول كه به دليل گرمازدگي، سرمازدگي،
كمبود اكسيژن يا تنش دي اكسيد كربن روي مي دهد ممكن است به لك
افتادن، گود افتادگي، نرم شدگي بيش از حد، تغيير رنگ، تغيير
بافت و… منجر شود.
تنش هاي فيزيكي
تنش هاي فيزيكي طي برداشت مكانيكي، حمل و جابجايي و… وارد مي
شود و سبب ضربه ديدگي، سايش و تغيير فيزيكي محصول مي گردد.
بسته بندي بايد به گونه اي باشد که سلامت کالا را مد نظر قرار
دهد به طور کلي مواد غذايي طي حمل و نقل دچار صدمات فيزيکي مي
گردند . همچنين مواد غذايي تحت تاثير تغييراتي قرار مي گيرند
که مي تواند سبب افزايش رطوبت و يا کاهش رطوبت ، خشک شدن و
چروکيدگي مواد غذايي گردد .
بسته بندي بايد به گونه اي انجام شود که ماده ي غذايي علاوه بر
سلامت بهداشتي و فسادپذيري ، از نظر سلامت ظاهري ( از جمله عدم
ضرب ديدگي ، فرسودگي ، پاره شدگي ، نرم شدن ، چروکيدگي و ... )
نيز مشکلي نداشته باشد تا خريدار ، در زمان انتخاب مواد غذايي
، آن را انتخاب کند .
در ايران هم طبق گزارشات و آمار وزارت جهاد كشاورزي سالانه بيش
از 35% از محصولات كشاورزي در مراحل مختلف از بين مي روند.
ضايعات را مي توان با اعمال فرآيندهايي مثل كنسرو كردن،
انجماد، خشك كردن، بسته بندي و… کاهش داد.
بسته بندي يكي از ترفندهاي موثري است كه با توسل به آن چه در
حد بسته بندي حجيم، چه بسته بندي جزيي ودر سطح مصرف كننده، چه
در محل توليد و چه در محل فرآيند ميزان ضايعات و هدر رفت مواد
غذايي را به حداقل رساند.
بسته بندي و جلب مشتري
يکي از اصلي ترين دلايل بسته بندي مواد غذايي ، جلب مشتري است
، به گونه اي که بسته بندي ، چشمک زدن کالا ( ماده غذايي ) به
مصرف کننده ( خريدار ) مي باشد .
امروزه صنايع بسته بندي ، به منظور جلب مشتري از رنگ ها ، طرح
ها و ابعاد خاص استفاده مي نمايند تا در جوامع ، اثرات قابل
توجهي براي جلب بيشتري داشته باشند .به عنوان مثال رنگ هاي
قرمز با ويژگي تند در کشورهاي عربي طرفداران بيشتري داشته و به
کار بردن اين رنگ در بسته بندي مشتري بيشتري را به هنگام خريد
وسوسه مي نمايد . طرح روي بسته بندي نيز از عوامل موثر در جلب
مشتري به هنگام انتخاب کالا مي باشد .
بسته بندي مواد غذايي بايد به گونه اي باشد تا مصرف کننده
بتواند به آسان ترين روش از ماده غذايي بسته بندي شده استفاده
کند ، به عبارتي بسته بندي بايد به راحتي باز و يا بسته شود تا
مصرف کننده آن را انتخاب نمايد . به ويژه آنکه مصرف کننده هاي
امروزي انتظار دارند مدت زمان کمتري را صرف اين قبيل کارها
نمايند
بسته بندي هايي که در هنگام استفاده از محتواي آن ، راحتي مصرف
کننده را مد نظر قرار ندهند ، در انتخاب بعدي مورد استقبال
قرار نخواهند گرفت از سويي ، امروزه ابعاد بسته بندي ها از
عوامل مهم در انتخاب کالا توسط خريدار مي باشد .
بسته بندي و راهنماي مصرف مواد غذايي
1- بسته بندي يکي از راه هاي کمک به انتخاب کالا توسط خريدار
است ، به گونه اي که مصرف کننده مي تواند شکل کالاي خود را از
طريق بسته بندي ، انتخاب نمايد . بدين سبب اکثر توليد کنندگان
سعي در کشيدن تصوير کالاي درون بسته بر روي بسته بندي مي
نمايند ، به عنوان نمونه تصوير گوشت بر روي بسته بندي گوشت
2- درج زمان توليد و تاريخ انقضا، به مصرف کننده در مصرف ماده
غذايي با کيفيت و با ارزش غذايي بالا کمک شايان توجهي مي نمايد
.
3- همچنين نوشتن ارزش تغذيه اي ماده غذايي بسته بندي شده ،
علاوه بر آگاهي دادن به خريدار ، انتخاب کالا را تسريع مي کند
همچنين امروزه مناسب است اطلاعات تغذيه اي ارائه شده بر روي
بسته بندي ها ، واقعيت بيشتري داشته باشند و يا اطلاعات کامل
تري را در اختيار خريدار قرار دهند .
4- نوشتن شرايط نگهداري و يا شرايط پخت ماده غذايي بسته بندي
شده بر روي بسته نيز مي تواند کمک فراواني به نحوه ي نگهداري و
روش پخت خريدار نمايد .
5- ضمناً با توجه به گستردگي کاربرد مواد غذايي ، با ارائه
موارد مصرف ، مي توان به خريدار در انتخاب کالا کمک نمود
6- از ديگر مواردي که بر روي بسته بندي ماده ي غذايي بايد درج
شود ، ميزان صحيح مصرف مي باشد و يا اينکه نوشته شود اين ماده
غذايي بسته بندي شده براي مصرف چند نفر مي باشد .
7- درج شناسنامه توليد کننده بر روي بسته بندي مواد غذايي ، به
مصرف کننده اطمينان مي دهد که کالاي مورد نظر در محل قابل قبول
و تحت نظر متوليان سلامت کشور ، توليد شده است . پس بسته بندي
خود مي تواند به عنوان راهنماي مصرف کننده عمل کند و به او در
انتخاب صحيح کمک نمايد .
تهیه و تنظیم :
شبکه
تخصصی خدمات مشاوره الکترونیک ایطرح / درج مطالب تنها با ذکر
منبع مجاز می باشد.
